ปวดเท้า

  เจ็บฝ่าเท้าเหมือนเหยียบก้อนหินตลอดเวลา... ก้อนเนื้อหลอดเลือดที่เท้า เรื่องใกล้ตัวที่ไม่อยากให้มองข้าม" สวัสดีครับ หมอเชื่อว่าหลายคนคงเคยมีอาการปวดฝ่าเท้า บางคนคิดว่าเป็นแค่รองช้ำหรือเดินเยอะไปหน่อย แต่สำหรับบางท่าน อาการปวดนั้นมาพร้อมกับความรู้สึกเหมือนมี "ก้อน" อะไรบางอย่างนูนขึ้นมาใต้ฝ่าเท้า ยิ่งเดินยิ่งรำคาญ ยิ่งกดก็ยิ่งเจ็บ จนทำให้การใช้ชีวิตประจำวันเสียสมดุลไปหมดเลยครับ ลองมาฟังเรื่องของ  คุณน้าสมศรี (นามสมมติ)  อายุ 53 ปีกันดูครับ คุณน้ามาหาหมอด้วยอาการปวดที่ฝ่าเท้าซ้ายมานานหลายเดือน เธอเล่าว่าตอนเช้าตื่นมาเดินก้าวแรกไม่ค่อยเท่าไหร่ แต่พอเริ่มเดินไปตลาดหรือยืนทำกับข้าวนาน ๆ จะเริ่มรู้สึกเจ็บแปล๊บ ๆ เหมือนมีก้อนนูนออกมาตรงกลางฝ่าเท้า พอเอามือไปคลำดูก็รู้สึกว่ามันนิ่ม ๆ แต่พอกดลงไปจะเจ็บตื้อ ๆ จนคุณน้ากังวลว่าจะเป็นเนื้อร้ายหรือเปล่า ก้อนที่ฝ่าเท้า... ไม่ใช่แค่เรื่องนวดก็หาย กลไกของโรคที่คุณน้าสมศรีเป็นนั้น ทางการแพทย์เรียกว่า  ก้อนเนื้อจากหลอดเลือด (Hemangioma)  ครับ หมออยากให้ลองนึกภาพตามง่าย ๆ ว่า ปกติหลอดเลือดของเราเหมือนท่อน้ำที่เรียบเนียน แต่บางครั้ง...

  ปวดข้อโคนนิ้วหัวแม่เท้า... เดินใส่รองเท้าหุ้มข้อแล้วปวด แต่ใส่รองเท้าวิ่งแล้วหาย ผมเป็น "เก๊าท์" หรือเปล่าครับหมอ? สวัสดีครับ ผมหมอเก่งนะครับ สำหรับคำถามที่ถามมาถือเป็นปัญหาที่น่าสนใจมากครับ เพราะอาการปวดบริเวณนิ้วหัวแม่เท้ามักทำให้หลายคนนึกถึง "โรคเก๊าท์" เป็นอันดับแรก แต่จากรายละเอียดที่คุณเล่ามาว่า  "ใส่รองเท้าหุ้มข้อแล้วปวด แต่ใส่รองเท้าวิ่งแล้วเดินได้ปกติ"  หมอขอให้ใจเย็นๆ ก่อนครับ เพราะอาการลักษณะนี้มีเงื่อนงำที่ชี้ไปทางอื่นมากกว่าจะเป็นโรคเก๊าท์ครับ ลองมาดูเคสสมมติของคุณกิตติ (นามสมมติ) อายุ 49 ปี พักอยู่ กทม. เหมือนกันครับ คุณกิตติเริ่มมีอาการปวดตื้อๆ ที่โคนนิ้วหัวแม่เท้าเวลาใส่รองเท้าทำงาน หรือรองเท้าหุ้มข้อที่ค่อนข้างแข็ง แต่พอวันหยุดไปวิ่งสวนลุม ใส่รองเท้าวิ่งที่นิ่มและกว้าง กลับไม่มีอาการปวดเลย เป็นมาหลายเดือนจนกังวลว่าจะเป็นเก๊าท์ เพราะอายุเริ่มเข้าเลข 4 แล้ว อาการแบบนี้จริงๆ แล้วอาจจะเป็นเรื่องของ  "โครงสร้างเท้า"  หรือการเสียดสีมากกว่าครับ หมอขอเปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนเราใส่  "หมวกที่คับเกินไป"  ครับ ถ้าหมวกแข็งและแคบ มั...

  ปวดเท้าเรื่องเล็ก หรือสัญญาณอันตราย? Checklist: 5 สัญญาณที่บอกว่าคุณต้องพบแพทย์ "ทันที" "หมอครับ ผมนึกว่าแค่ปวดเท้าธรรมดา เลยลองนวดเอง ประคบเองมา 3 วัน ปรากฏว่าวันนี้เท้าบวมจนใส่รองเท้าไม่ได้ แถมเริ่มมีสีคล้ำ ๆ แบบนี้อันตรายไหมครับ?" นี่คือคำถามที่ผมมักจะได้รับเมื่อคนไข้เริ่มรู้สึกว่า "เอาไม่อยู่" แล้วครับ อาการปวดเท้าเป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่มักจะมองข้ามและคิดว่าพักเดี๋ยวก็หาย แต่ความจริงแล้วเท้าคืออวัยวะที่ประกอบด้วยกระดูก 26 ชิ้น และเส้นประสาทมากมาย บางครั้งอาการปวดคือการตะโกนเตือนว่ามี  "วิกฤต"  เกิดขึ้นภายในครับ วันนี้ผมทำ Checklist สั้น ๆ มาให้สำรวจตัวเองครับว่า ปวดเท้าแบบไหนที่รอได้ และแบบไหนที่ต้องหามส่งโรงพยาบาลด่วน! ทำไมบางอาการถึง "รอไม่ได้"? (Pathogenesis) เท้าเป็นอวัยวะที่อยู่ไกลหัวใจที่สุดครับ การไหลเวียนเลือดและการซ่อมแซมจึงทำได้ยากกว่าส่วนอื่น: การติดเชื้อลุกลาม:  เนื้อเยื่อบริเวณเท้าค่อนข้างบาง หากมีการติดเชื้อ (Cellulitis) เชื้อจะเข้าสู่กระแสเลือดหรือกินลึกถึงกระดูกได้เร็วมาก เส้นเลือดอุดตัน:  หากเลือดไปเลี้ยงเท้าไม่ได้ ...

  ยืนทั้งวันจนเท้าพัง! อาชีพ "ขาลาก" กับความลับของความปวดที่คนทำงานต้องรู้ "หมอครับ ผมทำงานเป็นพนักงานขายในห้าง ต้องยืนวันละ 8-10 ชั่วโมง ตอนเช้ายังพอไหว แต่พอบ่าย ๆ เย็น ๆ เท้ามันเริ่มบวมและปวดร้าวที่ส้นเท้าเหมือนมีใครเอาค้อนมาทุบ กลับถึงบ้านแทบอยากจะตัดขาทิ้งเลยครับ แบบนี้ผมจะเป็นรองช้ำไหมครับ?" นี่คือเสียงสะท้อนจาก  “คุณต้น” (นามสมมติ)  ชายหนุ่มวัย 32 ปี หนึ่งในกลุ่มอาชีพที่ผมเรียกว่า "วีรบุรุษขาลาก" ครับ ไม่ว่าจะเป็น พนักงานห้าง, ครู, พยาบาล, เชฟ หรือแม้แต่ช่างตัดผม กลุ่มคนเหล่านี้ต้องใช้เท้าเป็นฐานรากรับน้ำหนักตัวต่อเนื่องนานหลายชั่วโมง โดยแทบไม่มีโอกาสได้นั่งพัก วันนี้ผมจะพามาดูว่า การยืนนาน ๆ ส่งผลเสียต่อเท้าเราอย่างไร และมีวิธีไหนที่จะช่วยให้คุณทำงานได้อย่างมีความสุขโดยไม่ต้องทนปวดเท้าครับ ทำไมการยืนนานถึง "อันตราย" กว่าการเดิน? (Pathogenesis) หลายคนเข้าใจว่าการวิ่งทำให้ปวดเท้า แต่ความจริงแล้ว  "การยืนนิ่ง ๆ"  ร้ายกาจกว่าที่คิดครับ เลือดลมเดินไม่สะดวก (Blood Stasis):  เวลาเรายืนนิ่ง ๆ กล้ามเนื้อน่องที่ทำหน้าที่เป็น "หัวใจดว...

  ทำไม "ความอ้วน" ถึงทำให้ปวดเท้ามากกว่าคนอื่น? เมื่อน้ำตาลและน้ำหนักกลายเป็นศัตรูของฝ่าเท้า "หมอครับ ผมตั้งใจจะเดินลดน้ำหนัก แต่เดินได้แค่ไม่กี่วันก็ปวดฝ่าเท้าจี๊ดจนต้องหยุด สรุปผมควรจะลดน้ำหนักก่อน หรือเดินต่อให้หายปวดดีครับ?" นี่คือคำถามสุดคลาสสิกจาก  “คุณบิ๊ก” (นามสมมติ)  ชายหนุ่มร่างท้วมวัย 35 ปี ที่มาหาผมด้วยอาการปวดส้นเท้าอย่างรุนแรง คุณบิ๊กติดอยู่ใน "วงจรความปวด" ครับ คืออยากออกกำลังกายเพื่อลดพุง แต่เท้าเจ้ากรรมดันมารับน้ำหนักไม่ไหวจนอักเสบเสียก่อน วันนี้ผมจะมาชำแหละความลับให้ฟังครับว่า ทำไมคนที่มีน้ำหนักตัวเกิน หรือ "คนอ้วน" ถึงต้องเผชิญกับอาการปวดเท้ามากกว่าคนทั่วไป และน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นเพียง 1 กิโลกรัม ส่งผลต่อเท้าของคุณมหาศาลขนาดไหน แรงกระแทกที่ไม่เคยหยุดนิ่ง (Pathogenesis) เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ลองนึกภาพว่าเท้าของเราคือ  "โช้คอัพ"  ของรถยนต์ครับ น้ำหนัก 1:3:  ในขณะที่เราเดินปกติ เท้าข้างเดียวจะต้องรับแรงกระแทกเป็น 3 เท่าของน้ำหนักตัว! ถ้าคุณบิ๊กหนัก 100 กิโลกรัม ทุกครั้งที่ก้าวเดิน เท้าข้างนั้นต้องรับแรงถึง 300 กิโลกรัมครั...

  ผู้สูงอายุปวดเท้า... ไม่ใช่แค่เรื่อง "เจ็บ" แต่นี่คือ "ชนวนเหตุ" ของการหกล้มที่อันตรายถึงชีวิต! "หมอครับ พ่อผมบ่นปวดส้นเท้ามานาน ปกติแกจะเดินเกาะโน่นเกาะนี่เอา แต่เมื่อวานจู่ ๆ แกก้าวพลาดแล้วล้มฟาดในห้องน้ำ โชคดีที่กระดูกไม่หัก แต่ผมกลัวมากครับว่าคราวหน้าจะไม่ได้โชคดีแบบนี้" นี่คือเรื่องราวของ  “คุณลุงบุญส่ง” (นามสมมติ)  วัย 70 ปี ที่ลูกชายพามาหาผมด้วยความกังวล อาการปวดเท้าในผู้สูงอายุหลายคนมักถูกมองข้ามว่าเป็น "เรื่องธรรมดาของคนแก่" แต่ในมุมมองของหมอกระดูก  "อาการปวดเท้า" คือศัตรูตัวฉกาจที่ทำลายความสมดุล (Balance) ของร่างกาย  และเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่นำไปสู่การหกล้มในผู้สูงอายุครับ วันนี้ผมจะมาเล่าให้ฟังว่า ทำไมแค่ปวดเท้าถึงทำให้ล้มได้ และเราจะป้องกันเรื่องนี้อย่างไรครับ กลไกการล้ม: เมื่อเท้า "รับน้ำหนัก" ไม่ไหว ร่างกายก็ "เสียหลัก" (Pathogenesis) การเดินของผู้สูงอายุต้องอาศัยการประสานงานที่แม่นยำครับ แต่เมื่อมีความปวดเข้ามาแทรกแซง: การเลี่ยงลงน้ำหนัก (Antalgic Gait):  พอเจ็บเท้าข้างหนึ่ง ร่างกายจะพยายาม "...