ปวดเท้า

  ปวดเท้าเรื่องเล็ก หรือสัญญาณอันตราย? Checklist: 5 สัญญาณที่บอกว่าคุณต้องพบแพทย์ "ทันที" "หมอครับ ผมนึกว่าแค่ปวดเท้าธรรมดา เลยลองนวดเอง ประคบเองมา 3 วัน ปรากฏว่าวันนี้เท้าบวมจนใส่รองเท้าไม่ได้ แถมเริ่มมีสีคล้ำ ๆ แบบนี้อันตรายไหมครับ?" นี่คือคำถามที่ผมมักจะได้รับเมื่อคนไข้เริ่มรู้สึกว่า "เอาไม่อยู่" แล้วครับ อาการปวดเท้าเป็นสิ่งที่คนส่วนใหญ่มักจะมองข้ามและคิดว่าพักเดี๋ยวก็หาย แต่ความจริงแล้วเท้าคืออวัยวะที่ประกอบด้วยกระดูก 26 ชิ้น และเส้นประสาทมากมาย บางครั้งอาการปวดคือการตะโกนเตือนว่ามี  "วิกฤต"  เกิดขึ้นภายในครับ วันนี้ผมทำ Checklist สั้น ๆ มาให้สำรวจตัวเองครับว่า ปวดเท้าแบบไหนที่รอได้ และแบบไหนที่ต้องหามส่งโรงพยาบาลด่วน! ทำไมบางอาการถึง "รอไม่ได้"? (Pathogenesis) เท้าเป็นอวัยวะที่อยู่ไกลหัวใจที่สุดครับ การไหลเวียนเลือดและการซ่อมแซมจึงทำได้ยากกว่าส่วนอื่น: การติดเชื้อลุกลาม:  เนื้อเยื่อบริเวณเท้าค่อนข้างบาง หากมีการติดเชื้อ (Cellulitis) เชื้อจะเข้าสู่กระแสเลือดหรือกินลึกถึงกระดูกได้เร็วมาก เส้นเลือดอุดตัน:  หากเลือดไปเลี้ยงเท้าไม่ได้ ...

  ยืนทั้งวันจนเท้าพัง! อาชีพ "ขาลาก" กับความลับของความปวดที่คนทำงานต้องรู้ "หมอครับ ผมทำงานเป็นพนักงานขายในห้าง ต้องยืนวันละ 8-10 ชั่วโมง ตอนเช้ายังพอไหว แต่พอบ่าย ๆ เย็น ๆ เท้ามันเริ่มบวมและปวดร้าวที่ส้นเท้าเหมือนมีใครเอาค้อนมาทุบ กลับถึงบ้านแทบอยากจะตัดขาทิ้งเลยครับ แบบนี้ผมจะเป็นรองช้ำไหมครับ?" นี่คือเสียงสะท้อนจาก  “คุณต้น” (นามสมมติ)  ชายหนุ่มวัย 32 ปี หนึ่งในกลุ่มอาชีพที่ผมเรียกว่า "วีรบุรุษขาลาก" ครับ ไม่ว่าจะเป็น พนักงานห้าง, ครู, พยาบาล, เชฟ หรือแม้แต่ช่างตัดผม กลุ่มคนเหล่านี้ต้องใช้เท้าเป็นฐานรากรับน้ำหนักตัวต่อเนื่องนานหลายชั่วโมง โดยแทบไม่มีโอกาสได้นั่งพัก วันนี้ผมจะพามาดูว่า การยืนนาน ๆ ส่งผลเสียต่อเท้าเราอย่างไร และมีวิธีไหนที่จะช่วยให้คุณทำงานได้อย่างมีความสุขโดยไม่ต้องทนปวดเท้าครับ ทำไมการยืนนานถึง "อันตราย" กว่าการเดิน? (Pathogenesis) หลายคนเข้าใจว่าการวิ่งทำให้ปวดเท้า แต่ความจริงแล้ว  "การยืนนิ่ง ๆ"  ร้ายกาจกว่าที่คิดครับ เลือดลมเดินไม่สะดวก (Blood Stasis):  เวลาเรายืนนิ่ง ๆ กล้ามเนื้อน่องที่ทำหน้าที่เป็น "หัวใจดว...

  ทำไม "ความอ้วน" ถึงทำให้ปวดเท้ามากกว่าคนอื่น? เมื่อน้ำตาลและน้ำหนักกลายเป็นศัตรูของฝ่าเท้า "หมอครับ ผมตั้งใจจะเดินลดน้ำหนัก แต่เดินได้แค่ไม่กี่วันก็ปวดฝ่าเท้าจี๊ดจนต้องหยุด สรุปผมควรจะลดน้ำหนักก่อน หรือเดินต่อให้หายปวดดีครับ?" นี่คือคำถามสุดคลาสสิกจาก  “คุณบิ๊ก” (นามสมมติ)  ชายหนุ่มร่างท้วมวัย 35 ปี ที่มาหาผมด้วยอาการปวดส้นเท้าอย่างรุนแรง คุณบิ๊กติดอยู่ใน "วงจรความปวด" ครับ คืออยากออกกำลังกายเพื่อลดพุง แต่เท้าเจ้ากรรมดันมารับน้ำหนักไม่ไหวจนอักเสบเสียก่อน วันนี้ผมจะมาชำแหละความลับให้ฟังครับว่า ทำไมคนที่มีน้ำหนักตัวเกิน หรือ "คนอ้วน" ถึงต้องเผชิญกับอาการปวดเท้ามากกว่าคนทั่วไป และน้ำหนักที่เพิ่มขึ้นเพียง 1 กิโลกรัม ส่งผลต่อเท้าของคุณมหาศาลขนาดไหน แรงกระแทกที่ไม่เคยหยุดนิ่ง (Pathogenesis) เพื่อให้เห็นภาพชัดเจน ลองนึกภาพว่าเท้าของเราคือ  "โช้คอัพ"  ของรถยนต์ครับ น้ำหนัก 1:3:  ในขณะที่เราเดินปกติ เท้าข้างเดียวจะต้องรับแรงกระแทกเป็น 3 เท่าของน้ำหนักตัว! ถ้าคุณบิ๊กหนัก 100 กิโลกรัม ทุกครั้งที่ก้าวเดิน เท้าข้างนั้นต้องรับแรงถึง 300 กิโลกรัมครั...

  ผู้สูงอายุปวดเท้า... ไม่ใช่แค่เรื่อง "เจ็บ" แต่นี่คือ "ชนวนเหตุ" ของการหกล้มที่อันตรายถึงชีวิต! "หมอครับ พ่อผมบ่นปวดส้นเท้ามานาน ปกติแกจะเดินเกาะโน่นเกาะนี่เอา แต่เมื่อวานจู่ ๆ แกก้าวพลาดแล้วล้มฟาดในห้องน้ำ โชคดีที่กระดูกไม่หัก แต่ผมกลัวมากครับว่าคราวหน้าจะไม่ได้โชคดีแบบนี้" นี่คือเรื่องราวของ  “คุณลุงบุญส่ง” (นามสมมติ)  วัย 70 ปี ที่ลูกชายพามาหาผมด้วยความกังวล อาการปวดเท้าในผู้สูงอายุหลายคนมักถูกมองข้ามว่าเป็น "เรื่องธรรมดาของคนแก่" แต่ในมุมมองของหมอกระดูก  "อาการปวดเท้า" คือศัตรูตัวฉกาจที่ทำลายความสมดุล (Balance) ของร่างกาย  และเป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่นำไปสู่การหกล้มในผู้สูงอายุครับ วันนี้ผมจะมาเล่าให้ฟังว่า ทำไมแค่ปวดเท้าถึงทำให้ล้มได้ และเราจะป้องกันเรื่องนี้อย่างไรครับ กลไกการล้ม: เมื่อเท้า "รับน้ำหนัก" ไม่ไหว ร่างกายก็ "เสียหลัก" (Pathogenesis) การเดินของผู้สูงอายุต้องอาศัยการประสานงานที่แม่นยำครับ แต่เมื่อมีความปวดเข้ามาแทรกแซง: การเลี่ยงลงน้ำหนัก (Antalgic Gait):  พอเจ็บเท้าข้างหนึ่ง ร่างกายจะพยายาม "...

  อยู่ดี ๆ ก็ปวดนิ้วเท้า! ในชายวัย 65 ปี... สัญญาณเตือนที่ไม่ใช่แค่เรื่อง "เดินเยอะ" "หมอครับ เมื่อวานยังดี ๆ อยู่เลย ตื่นเช้ามานิ้วหัวแม่เท้าบวมแดงเป่ง ปวดจนผ้าห่มโดนยังสะดุ้ง ผมไม่ได้ไปกระแทกอะไรมาเลยนะ เป็นอะไรกันแน่ครับ?" นี่คือเสียงจาก  “น้าวิชัย” (นามสมมติ)  ชายวัย 65 ปี ที่ใส่รองเท้าแตะเดินกะเผลกเข้ามาหาผม น้าวิชัยเป็นคนชอบกินข้าวนอกบ้าน พบปะเพื่อนฝูงบ่อย ๆ แต่อยู่ดี ๆ เช้ามืดวันนี้ก็ปวดเท้าจนแทบเหยียบพื้นไม่ได้ อาการ "บทจะปวดก็ปวดขึ้นมาเฉย ๆ" ในชายวัยเกษียณแบบนี้ มีจำเลยสำคัญอยู่ไม่กี่อย่างครับ วันนี้ผมจะพามาสแกนดูว่า อาการปวดนิ้วเท้ากะทันหันในชายไทยวัย 65 ปี เกิดจากอะไรได้บ้าง และแบบไหนที่ควรต้องรีบมาหาหมอ ทำไมอยู่ดี ๆ ถึงปวด? (ฉบับเข้าใจง่าย) ในวัย 60 ปีขึ้นไป ร่างกายเราเหมือนเครื่องจักรที่ใช้งานมานานครับ บางครั้งมี "เศษตะกอน" ไปอุดตันตามข้อ หรือบางครั้ง "อะไหล่" ก็เริ่มสึกหรอจนเกิดการอักเสบขึ้นมาเอง: ตะกอนส่วนเกิน:  ร่างกายขับของเสียออกไม่หมด จนกลายเป็นผลึกแหลม ๆ ไปทิ่มแทกในข้อ ความเสื่อมตามกาลเวลา:  กระดูกอ่อนที่เคยลื่นเริ่ม...

  เดินไม่ไหว ไม่มีแรงส่งตัว... เมื่ออุบัติเหตุเมื่อ 20 ปีก่อน กลับมาเช็คบิลที่ข้อกลางเท้า "หมอครับ ผมแค่เดินไปหน้าปากซอยยังลำบากเลย มันเจ็บจี๊ดที่กลางเท้าเหมือนมีเข็มทิ่มตลอดเวลา โดยเฉพาะจังหวะที่จะก้าวเท้าเดินต่อ มันไม่มีแรงถีบส่งตัวเลยครับ ทั้งที่ผมก็ไม่ได้อ้วนนะ เมื่อก่อนผมเคยรถล้มข้อเท้าพังตอนวัยรุ่น ไม่นึกว่ามันจะมาปวดเอาตอนนี้" นี่คือเคสของคุณเอ (นามสมมติ) ชายวัย 40 ปี ที่มาหาผมด้วยอาการเดินกะเผลก ความน่าสนใจอยู่ที่ประวัติอุบัติเหตุมอเตอร์ไซค์เมื่อ 20 ปีที่แล้วครับ ซึ่งในตอนนั้นอาจจะดูเหมือนรักษาหายดีแล้ว แต่หารู้ไม่ว่า "ระเบิดเวลา" ได้ถูกตั้งไว้เรียบร้อยแล้วครับ อาการ "ไม่มีแรงถีบส่ง" คืออะไร? คนปกติเวลาเราเดิน จังหวะที่เท้าจะพ้นจากพื้น (Toe-off) ข้อต่อบริเวณกลางเท้าต้องทำหน้าที่เป็น "คาน" ที่แข็งแรงเพื่อถีบส่งตัวเราไปข้างหน้า แต่สำหรับคุณเอ ข้อต่อที่ชื่อว่า  Talo-Cuneiform  (ข้อต่อระหว่างกระดูกทัลลัสและกระดูกลิ่มกลางเท้า) มันเกิดการเสื่อมอย่างรุนแรง พอข้อต่อมันเสื่อมจนกระดูกชนกัน จังหวะที่จะถีบตัวส่ง ร่างกายจะสั่งให้หยุดเพราะมัน "เจ็...